X
تبلیغات
داروسازی - آلکالین فسفاتاز
داروسازی در ایران
 

آلکالن فسفاتاز (EC.3.1.3.1) نوعی فسفاتاز است که استرهای آلی اسید فسفریک را در PH قلیایی (5/10-9) هیدرولیز می کند و فسفات را آزاد می نماید. همانند اسید فسفاتاز از دسته آنزیم های هیدرولاز می باشد. آلکالن فسفاتاز آنزیم غشاء سلولی است و در بسیاری از بافتهای بدن یافت می شود اما در روده، استخوان، کبد، کلیه و جفت زیاد است و در کبد و استخوان از همه بیشتر است...

http://www.pnas.org/content/104/49/19404/F2.large.jpg





آلکالن فسفاتاز 8 عدد ایزوآنزیم دارد که در سه گروه جای می گیرند:

1- ایزوآنزیم روده ای

2- ایزوآنزیم جفتی

3-ایزوآنزیم غیر جفتی شامل کبدی، ریوی، استخوانی، طحالی و ایزوآنزیم غیر طبیعی یا آتی پیک یا tumor isoenzyme یا ایزوآنزیم ریگان(regan) که در زمان جنینی تولید می شود و بعد از تولد افزایش آن در سرم می تواند حاکی از سرطان باشد. این آنزیم به یون mg2+ به عنوان فعال کننده نیاز دارد و برخی از یونهای دیگر از جمله mn2+ و Co2+ نیز آنزیم را فعال می کنند. آلکالن فسفاتاز در افراد با گروه خونی O یا B بیشتر از افراد با گروههای خونی A یا AB می باشد که به دلیل تفاوت در میزان ایزوآنزیم روده ای می باشد.



کاربرد بالینی

آزمایش آلکالن فسفاتاز به عنوان یک تومور مارکر و یا شاخص بیماری های کبدی و استخوانی مطرح می باشد. آلکالن فسفاتاز حساس ترین آزمایش برای متاستاز تومور به کبد می باشد.

روش های اندازه گیری

چون این آنزیم نسبتا دارای یک سوبسترای اختصاصی نمی باشد، برای اندازه گیری آن روش های مختلفی ابداع شده است که اختلاف عمده بین این روش ها در غلظت و نوع سوبسترا، تامپون و PH واکنش می باشد. در اکثریت این روش ها از پارا نیترو فنیل فسفات به عنوان سوبسترا استفاده می شود.



اصول آزمایش:

P-Nitrophenylphosphate + H2O ALK Phosphate+P-Nitrophenol



افزایش فعالیت آلکالن فسفاتاز: ایزوآنزیم استخوانی در کودکان تا سه برابر نرمال افزایش دارد که علت آن فعالیت شدید استئوبلاستهای استخوان است. این سلولها در بافت استخوانی آلکالن فسفاتاز ترشح می کند. ایزوآنزیم جفتی در زنان حامله در سه ماهه دوم و سوم تا دو برابر نرمال افزایش دارد. ایزوآنزیم روده ای پس از مصرف غذاهای چرب افزایش دارد به همین دلیل جهت انجام آزمایش آلکالن فسفاتاز باید بیمار ناشتا باشد. در کلستاز(cholestasis)، انسداد مجاری صفراوی، یرقانهای انسدادی، کیست و آبسه کبدی آلکالن فسفاتاز سرم شدیدا افزایش می یابد. در تمام موارد فوق به علت انسداد مجاری صفراوی، صفرا همانند یک دترجنت روی غشاء سلول های کبدی اثر گذاشته و موجب آزاد شدن آلکالن فسفاتاز می گردد، در حالی که در ضایعات خود سلولهای کبدی که SGOT و SGPT افزایش دارند، آلکالن فسفاتاز افزایش نمی یابد. در بیماریهای استخوانی و کلا مواردیکه فعالیت استئوکلاستها زیاد است مانند پاژت، راشیتیسم(Rickets)، استئومالاسیا، هیپرپاراتیروئیدیسم، شکستگی استخوان ایزوآنزیم استخوانی افزایش می یابد. در کارسینوما ایزوآنزیم ریگان افزایش می یابد.



کاهش فعالیت آلکالن فسفاتاز: فعالیت آلکالن فسفاتاز درهیپوفسفاتازی که یک ناهنجاری ارثی متابولیسم استخوان می باشد کاهش می یابد. کاهش فعالیت آلکالن فسفاتاز در کمبود روی نیز اتفاق می افتد. تزریق خون و احیاء قلبی- ریوی اغلب موجب کاهش میزان آلکالن فسفاتاز می شوند. این اثرمی تواند به واسطه شلاته کردن کاتیون های ضروری توسط سیترات باشد. در آنمی پرنیشیوز، سوء تغذیه و اسکوروی میزان این آنزیم کاهش می یابد.

Alkaline Phosphatase, Heat Stable, Serum

مترادف‌ها: ALP مقاوم به حرارت

خلاصه: آلكالن فسفاتاز شامل ایزوآنزیم‌های متعددی از جمله استخوانی (ALP2)، كبدی (ALPI)، روده‌ای، جفتی و رگان (Regan) می‌باشد. نوع جفتی همانند نوع رگان (یك شكل از آلكالن فسفاتاز جنینی شبه جفتی كه در برخی از بدخیمی‌ها بالا می‌رود) مقاومت شدیدی نسبت به حرارت از خود نشان می‌دهد. نوع كبدی ایزوآنزیم آلكالن فسفاتاز نیز از شكل استخوانی آن نسبت به حرارت مقاوم‌تر است. در مواردی كه با بیماری مجاری صفراوی و كبدی روبرو هستیم، اندازه‌گیر گاماكلوتامیل ترانسفر از (GGT) جهت تشخیص قطعی مفیدتر خواهد بود.

آمادگی بیمار: بیمار جهت انجام این تست باید ناشتا باشد.

نمونه: سرم

ظرف: لوله درب قرمز

طریقه نگهداری: نمونه باید در یخچال قرار گیرد كه تا یك هفته نسبتاً پایدار است.

علل رد: همولیز

محدوده مرجع: در یك فرد غیر حامله، افزایش حرارت تا C55 به مدت 15 دقیقه اگر بیشتر از 25% از فعالیت آلكالن فسفاتاز باقی بماند به نفع ایزوآنزیم كبدی است و در صورتی كه كمتر از 10% از فعایت آلكالن فسفاتاز باقی بماند به نفع ایزوآنزیم استخوانی است. برای اینكه این نكته را بخاطر بسپارید می‌توان عبارت Bone burns, Liver lives را به یاد داشت. در صورتی كه بیشتر از 90% از فعالیت آلكالن فسفاتاز باقی بماند به نفع ایزوآنزیم جفتی و رگان است.

كاربرد: از این تست برای افتراق بیماری‌های استخوانی و كبدی در افراد با آلكالن فسفاتاز بالا استفاده می‌شود.

مقادیر بسیار بالای آلكالن فسفاتاز با منشاء استخوانی در بیماری پاژت (Paget) و همچنین در ساركوم استئوژنیك و هیپرپاراتیروئیدیسم، ریكتز، نرمی استخوان (استئومالاسی)، سندرم فانكونی، التیام شكستگی و در موارد رشد فیزیولوژیك استخوانی در بچه‌ها و نوجوانان مشاهده می‌شود. مقادیر آلكالن فسفاتاز در موارد پوكی استخوان بدون عارضه طبیعی می‌باشد.

متدولوژی: حرارت C ˚56 به مدت 15 دقیقه. برای دست‌یابی به نتایج قابل اعتماد، استفاده از استانداردهایی با تركیب شناخته شده و كنترل دقیق هم درجه حرارت و هم زمان ضروری می‌باشد. مقاوم‌ترین ایزوآنزیم به حرارت ALP جفتی می‌باشد. ایزوآنزیم كبدی پایداری متوسط نسبت به حرارت دارد و ایزوآنزیم استخوانی بیش از همه در برابر حرارت ناپایدار است.

اطلاعات تكمیلی: از سنجش میزان آلكالن فسفاتاز مقاوم به حرارت به عنوان جایگزین الكتروفورز می‌توان استفاده نمود. زنان یائسه معمولاً آلكالن فسفاتاز بالاتری داشته و میزان مقاوم به حرارت كمتری دارند كه این امر نشان دهنده منشاء استخوانی این آلكالن فسفاتاز می‌باشد.

Alkaline Phosphatase Isoenzymes, Serum

مترادف: ایزوآنزیم‌های ALP

خلاصه: تمركز ایزوالكتریك و استفاده از تكنیك آنزیمی ایمونومتریك و یا استفاده از یك مهاركننده اختصاصی، اجازه شناسایی ایزوآنزیم‌های اصلی آلكالن فسفاتاز شامل انواع استخوانی، كبدی، روده‌ای و جفتی را می‌دهد. همانند اسید فسفاتاز، ALP نماینده خانواده‌ای از آنزیم‌هاست كه توسط ژن‌های مختلف كد می‌شوند.

آمادگی بیمار: بیمار باید ناشتا باشد.

نمونه: سرم

ظرف: لوله درب قرمز، در صورت وجود همولیز نمونه پذیرفته نگردد.

طریقه نگهداری: پس از جداسازی نمونه در صورتی كه قرار است آزمایش بعداً انجام گردد بایستی نمونه را فریز نمود. شلاتورهای موجود در لوله‌های جمع‌آوری EDTA)، سیترات و اگزالات) بطور كاذب فعالیت ALP را كاهش می‌دهند.

علل رد: همولیز

كاربرد: ارزیابی نسبت ایزوآنزیم‌های آلكالن فسفاتاز، كبدی، استخوانی، جفتی، روده‌ایی و رگان به آلكالن فسفاتاز توتال. جزء استخوانی در بیماری پاژت استخوان (Paget) افزایش می‌یابد. در یك بررسی روتین در صورت افزایش آلكالن فسفاتاز در یك بیمار غیر حامله و مسن كه شكستگی استخوانی نداشته و سایر تست‌ها در محدوده طبیعی هستند، نشانگر بیماری پاژت استخوان است. علل دیگری كه قادرند سبب افزایش آلكالن فسفاتاز استخوانی گردند شامل تومورهای استئوپلاستیك، هیپرپاراتیروئیدیسم، ریكتز و نرمی استخوان می‌باشند. در موارد پایش پاسخ تراكم استخوان به درمان هورمون جایگزین (HRT) و نیز درمان استئوپروز نیز می‌توان از اندازه‌گیری ایزوآنزیم آلكالن فسفاتاز استخوانی استفاده نمود. همچنین جهت ردیابی متاستازهای استخوانی كارسینوم‌های پروستات و پستان نیز می‌توان از این تست استفاده نمود. در برخی موارد از این تست برای ارزیابی پاسخ به درمان با هورمون رشد در كودكان دچار كمبود این هورمون نیز می‌توان استفاده نمود. اگر همزمان با افزایش آلكالن فسفاتاز، آنزیم گاماگلوتامیل ترانسفراز نیز افزایش یافته باشد، این افزایش اغلب مربوط به فرم كبدی آلكالن فسفاتاز می‌باشد.

متدولوژی: مهار توسط فنیل آلانین (ایزوآنزیم‌های روده‌ای یا جفتی) و مهار توسط لوامیزول (ایزوآنزیم‌های استخوانی یا كبدی) به‌ندرت استفاده می‌شود. استفاده از اورة 3 مولار؛ حرارت C˚56 به مدت 15 دقیقه؛ الكتروفورز با وضوح بالا و با استفاده از ژل پلی‌آكریل آمید؛ Isoelectric Focusing؛ روش‌های ایمونواسی برای ایزوآنزیم‌های استخوانی و جفتی بصورت تجاری در دسترس هستند.

اطلاعات تكمیلی: هپاتوسیت‌ها، آلكالن فسفاتاز كبدی را تولید می‌كنند كه در كبد به سطح كانالیكولار سلول‌ها متصل است. استئوبلاست‌ها آلكالن فسفاتاز استخوانی را تولید می‌كنند كه به نظر می‌رسد در شكستن پپروفسفات نقش داشته باشد. سلول‌های اپی‌تلیان روده آلكالن فسفاتاز روده‌ای را تولید می‌كنند كه به دنبال خوردن غذای چرب به داخل روده آزاد می‌شود.

Alkaline Phosphatase, Serum

مترادف‌ها: آلكالن فسفاتاز سرم، ALP سرم

خلاصه: بطور طبیعی حدود 80 درصد از فعالیت آلكالن فسفاتاز سرمی منشاء استخوانی و كبدی دارد و بقیه مربوط به روده، كلیه و جفت می‌باشد. افزایش سطح آلكالن فسفاتاز سرمی نشانگر مفید و غیر اختصاصی از یك بیماری كبدی و یا استخوانی می‌باشد. در بیماری‌های كبدی مختلفی از جمله بیماری كبدی كلستاتیك، انفیلتراتیو و التهابی و همچنین در موارد انسداد مجاری صفراوی داخل و خارج كبدی حتی در حضور مقادیر طبیعی بیلی‌روبین، آلكالن فسفاتاز بالا می‌رود. افزایش حرارت سرم به میزان 55 درجه سانتی‌گراد باعث غیرفعال شدن آلكالن فسفاتاز استخوانی می‌گردد. اما در هر صورت، الكتروفورز ایزوآنزیم‌های آلكالن فسفاتاز و همچنین تعیین مقدار گاماگلوتامیل ترانسفراز (GGT) سرم آزمایشات بهتری برای تعیین نوع آلكالن فسفاتاز افزایش یافته می‌باشند.

آمادگی بیمار: بیمار باید ناشتا باشد.

نمونه: سرم

ظرف: لوله درب قرمز

طریقه نگهداری: نمونه را باید در یخچال نگهداری نمود. به هنگام ذخیره‌سازی آلكالن فسفاتاز سرم به آهستگی افزایش می‌یابد. افزایش 10- 5% در كمتر از 4 ساعت در حرارت C˚4 قابل انتظار است. به عمین علت بهتر است هر چه سریع‌تر آزمایش انجام گردد.

محدوده مرجع: مقادیر مرجع بستگی به روش اندازه‌گیری و آزمایش دارد. مقادیر طبیعی در كودكان و زنان باردار بالاتر است. در كودكان معمولاً مقادیر طبیعی 2 تا 3 برابر بزرگسالان است و در سنین بلوغ به حداكثر می‌رسد. در طی اپیزودهای بسیار سریع رشد و نمو مقادیر بالاتر از U/L1000 ممكن است طبیعی باشد. مقادیر بالای آلكالن فسفاتاز در دوران كودكی نشان دهنده فعالیت استئوبلاستی و رشد استخوانی است و پس از بلوغ اغلب منشاء آلكالن فسفاتاز، كبدی است. مقادیر طبیعی در بزرگسالان تقریباً U/L 120- 50 است. در دوران بارداری میزان طبیعی تقریباً تا دو برابر این مقدار می‌رسد. مقادیر طبیعی در مردان بالغ اندكی بالاتر از زنان است. پس از یائسگی مقادیر طبیعی برابر یا بیشتر از مردان می‌گردد.

كاربرد: شامل موارد زیر می‌باشد.

§ ریكتز و نرمی استخوان: میزان كلسیم و فسفر سرم پایین یا طبیعی است و آلكالن فسفاتاز ممكن است طبیعی یا افزایش یافته باشد.

§ افزایش ویتامین D : ممكن است سبب افزایش آلكالن فسفاتاز گردد.

§ بیماری پاژت استخوان: اغلب فقط آلكالن فسفاتاز افزایش یافته است و معمولاً به بیشترین حد خود می‌رسد.

§ پركاری تیروئید: با تأثیر بر استخوان سبب افزایش آلكالن فسفاتاز می‌گردد.

§ هیپرپاراتیروئیدیسم: باعث افزایش آلكالن فسفاتاز می‌گردد.

§ مصرف مزمن الكل: در این موارد آلكالن فسفاتاز طبیعی یا افزایش یافته است اما اغلب با افزایش AST، بیلی‌روبین، MCV, GGT همراه است.

§ انسداد صفراوی: افزایش 10 برابری در موارد كانسر سر پانكراس و سنگ‌های مجاری صفراوی مشاهده می‌گردد. در موارد كلستاز، GGT نیز افزایش می‌یابد. در بیماران مبتلا به كله‌سیستیت و كلانژیت كه سنگی داخل مجرای صفراوی مشترك ندارند، میزان آلكالن فسفاتاز در حد طبیعی یا اینكه اندكی افزایش یافته است.

§ سیروز:‌ خصوصاً در سیروز صفراوی اولیه (PBC) افزایش 5 برابر الكالن فسفاتاز مشاهده می‌گردد. در این بیماری آنتی‌بادی ضد میتوكندری نیز افزایش می‌یابد. سطح گاماگلوتامیل ترانسفراز (GGT) و ΄5- نوكلئوتیداز سرمی به موازات آلكالن فسفاتاز افزایش می‌یابند در حالی كه ALT,AST در سیروز صفراوی اویه اغلب طبیعی یا كمی افزایش یافته‌اند. برای تایید تشخیص و ارزیابی مرحله بیماری بیوپسی كبد انجام می‌گردد.

§ بیماری‌های ارتشاحی ـ گرانولومی كبد(مانند ساركوئیدوز، سل، آمیلوئیدوز، تومورهای متاستاتیك، آبسه): در مواقعی كه آلكالن فسفاتاز به بیشتر از U/L 1000 رسیده و همچنین مقادیر GGT نیز افزایش یافته اما میزان بیلی‌روبین كمتر از mg/dl 1/0 باشد، تشخیص بیماری‌های ارتشاحی و گرانولومی كبد مانند ساركوئیدوز، بیماری‌های قارچی، سل و لنفوم مطرح می‌باشند. در مراحل ابتدایی سیروز صفراوی اولیه و كلانژیك اسكلروزان اولیه نیز بیلی‌روبین طبیعی می‌باشد.

§ هپاتیت: افزایش متوسط ALP در هپاتیت ویروسی دیده می‌شود اما افزایش مقادیر AST,ALT چشمگیرتر است.

§ تومورها: كارسینوم سلول كلیوی و لنفوم نیز با افزایش ALP همراهند كه نشانگر پیش‌آگهی نامطلوب در مورد اول است.

§ علل آلكالن فسفاتاز پایین سرمی: كم‌كاری تیروئید، برخی موارد بیماری ویلسون، كم‌خونی بدخیمی در موارد نادر، هیپوفسفاتمی.

محدودیت‌ها: مقادیر طبیعی بایستی با توجه به روش انجام آزمایش، سن، جنس و وضعیت بارداری ارزیابی شود. افزایش آلكالن فسفاتاز 2 تا 4 ساعت پس از مصرف غذای پرچرب خصوصاً در افرادی كه گروه خونی O یا B مثبت دارند مشاهده می‌گردد. همچنین ذخیره‌سازی نمونه موجب تا 30% افزایش در میزان ALP خواهد شد.

تداخلات دارویی: داروهایی كه سبب افزایش سطح سرمی آلكالن فسفاتاز می‌گردند عبارتند از آمینوگلیكوزیدها، آمیودارون، داروهای ضد تشنج، استفاده طولانی مدت از آسپرین، كلرپرومازین، اریترومایسین، استروژن‌ها، ایزونیازید، لوتیروكسین، لیتیم، داروهای كاهش دهنده قند خون، متیل تستوسترون، ضدبارداری‌های خوراكی، فنوتیازین و هر دارویی كه سبب كلستاز گردد.

داروهایی كه سبب كاهش سطح سرمی آلكالن فسفاتاز می‌گردند عبارتند از آلندرونات، كلوفیبرات، مصرف استروژن در زنان پس از یائسگی و تئوفیلین.

متدولوژی: از روش اسپكتروفتومتری كینتیك نقطه پایانی و یا فلورسنت می‌توان استفاده نمود. در حال حاضر ایمونواسی اختصاصی برای ردیابی آلكالن فسفاتاز استخوانی در دسترس می‌باشد.

   
+ نوشته شده در  یکشنبه سوم اردیبهشت 1391ساعت 14:42  توسط م.م |